Trung Quốc điều tra ca tử vong của bé gái 6 tuổi sau thử nghiệm chỉnh sửa gene

Trường Y thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải điều tra ca thử nghiệm chỉnh sửa gene liên quan cái chết của một bé gái 6 tuổi – sự cố không được nhóm nghiên cứu đề cập trong công trình đã công bố trên tạp chí quốc tế.

Ngày 26/7, nhà trường xác nhận với AFP đang điều tra các báo cáo về ca tử vong này và đã lập một ban chuyên trách xem xét toàn diện sự việc. Thông cáo nhấn mạnh trường luôn coi trọng tính liêm chính khoa học, kiên quyết phản đối mọi nghiên cứu y khoa vi phạm đạo đức và sẽ xử lý nghiêm những cá nhân liên quan dựa trên kết quả điều tra.

Theo kết quả điều tra chung của tạp chí Science và Retraction Watch – tổ chức phi lợi nhuận chuyên giám sát các công trình khoa học bị thu hồi, cho thấy bệnh nhi (được gọi là Mei) qua đời tháng 3 năm ngoái, chỉ khoảng một tuần sau khi được tiêm vào tủy sống một liều chứa hàng nghìn tỷ virus. Đây không phải virus gây bệnh mà là loại đã được vô hiệu hóa, dùng làm "phương tiện vận chuyển" đưa bản gene sửa lỗi vào não, nhằm điều trị chứng chậm phát triển nhận thức của em.

Mei mắc hội chứng Snijders Blok-Campeau, một rối loạn di truyền hiếm gặp do đột biến ở một đơn vị cấu tạo (base) trong chuỗi ADN, thế giới hiện chỉ ghi nhận khoảng 237 ca. Ở tuổi lên 6, em chỉ nói được những câu đơn giản và gặp khó khăn khi vận động, cần dụng cụ hỗ trợ lúc ăn uống, song tình trạng đang dần cải thiện nhờ trị liệu ngôn ngữ và vận động. Đây là hội chứng không đe dọa tính mạng, đa số người bệnh có tuổi thọ bình thường, dù có thể sở hữu vòng đầu lớn hơn và suy giảm trí tuệ ở nhiều mức độ. Báo cáo không nêu rõ vì sao gia đình chấp nhận rủi ro của một liệu pháp thử nghiệm đối với căn bệnh vốn không nguy hiểm đến tính mạng.

Zilong Qiu thuyết trình trong một sự kiện năm 2015. Ảnh: Xinhua

Chủ nhiệm dự án là nhà thần kinh học Zilong Qiu. Mục tiêu của ông là tạo ra liệu pháp chỉnh sửa gene tác động trực tiếp vào não người đầu tiên trên thế giới, bằng cách sửa gene đột biến ngay trong tế bào thần kinh để cơ thể bệnh nhi tự sản sinh một loại protein thiết yếu. Hiện chưa rõ ý kiến của ông Qiu về vụ việc.

Dù bé Mei đã tử vong, tháng 2 năm nay ông Qiu vẫn công bố một bài báo trên tạp chí danh tiếng Nature. Công trình này chỉ cập nhật các thử nghiệm trên động vật và không nhắc đến sự cố, chỉ nêu nhận định chung rằng rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu tiền lâm sàng (giai đoạn thử nghiệm trước khi áp dụng trên người) và ứng dụng lâm sàng vẫn là thách thức lớn.

Báo cáo của Science và Retraction Watch còn cho biết cha mẹ Mei chi hơn 800.000 USD (khoảng 20 tỷ đồng) tài trợ cho cuộc thử nghiệm, nhưng nhóm nghiên cứu không giải thích đầy đủ cho họ về các rủi ro nguy hiểm.

Theo AFP, ca tử vong không được công khai gợi lại bê bối chỉnh sửa gene tai tiếng nhất nước này. Năm 2018, nhà khoa học He Jiankui từng chấn động giới khoa học toàn cầu khi tạo ra những em bé chỉnh sửa gene đầu tiên trên thế giới, rồi lĩnh án 3 năm tù vì hành nghề y bất hợp pháp. Ông Qiu từng nằm trong số hơn 100 nhà khoa học Trung Quốc ký thư ngỏ lên án He Jiankui khi đó. "Dự án này đã hoàn toàn phớt lờ các nguyên tắc đạo đức sinh học y khoa, thực hiện thử nghiệm trên người khi chưa chứng minh được tính an toàn", ông Qiu phát biểu trong một cuộc phỏng vấn thời điểm ấy.

Bình Minh (Theo AFP, SCMP, DW, Sina)