Tiến sĩ Mỹ: 'Đừng chỉ trích khi Eileen Gu chọn Trung Quốc'

Theo nhà kinh tế Josefina Y. Li, tranh cãi việc Eileen Gu thi đấu cho Trung Quốc phản ánh lỗ hổng trong hệ thống hỗ trợ VĐV Olympic của Mỹ.

Trong bài bình luận trên tờ báo ở bang Minnesota MinnPost, tiến sĩ kinh tế Josefina Y. Li lập luận rằng quyết định của Gu cần được nhìn nhận dưới góc độ kinh tế thể thao. Việc chỉ trích hay đề xuất trừng phạt "Công chúa tuyết" là cách tiếp cận sai, bỏ qua nguyên nhân cốt lõi là thị trường thể thao Olympic ở Mỹ không trả công xứng đáng cho nhiều VĐV.

VĐV Trung Quốc Eileen Gu mừng chiến thắng sau khi giành HC vàng nội dung halfpipe trượt tuyết tự do nữ tại Olympic mùa Đông 2026 ở Livigno, Italy, ngày 22/2/2026. Ảnh: AP

Eileen Gu (Cốc Ái Lăng) trải qua hai kỳ Olympic mùa Đông với 6 huy chương, trở thành VĐV trượt tuyết tự do thành công nhất trong lịch sử. Thành tích này một lần nữa đưa cô vào tâm điểm tranh luận tại Mỹ, nơi một số chính trị gia cho rằng việc cô thi đấu cho Trung Quốc là thiếu trung thành.

Tháng trước, nghị sĩ Cộng hòa Andy Ogles đã đề xuất dự luật mang tên OLYMPICS Act. Theo đề xuất này, công dân Mỹ hoặc người có thẻ xanh nếu thi đấu cho Trung Quốc, Nga, Iran hay Triều Tiên có thể phải chịu mức thuế 100% đối với thu nhập từ các hoạt động liên quan.

Trong thông cáo báo chí khi công bố dự luật, Ogles nêu đích danh Gu. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Li, ông Ogles sai hướng khi nhắm vào cá nhân nữ VĐV 22 tuổi. "Đây không phải câu chuyện về lòng trung thành, mà là thất bại của thị trường", bà viết.

Josefina Y. Li là nhà kinh tế người Mỹ gốc Hoa, tiến sĩ kinh tế tại Đại học Missouri-Kansas City. Bà hiện là giảng viên kinh tế thỉnh giảng và trợ lý giám đốc chương trình quốc tế tại Đại học Bemidji State, bang Minnesota, nghiên cứu về kinh tế lao động và giáo dục.

Theo bà Li, các môn thể thao Olympic như trượt tuyết tự do, biathlon, bi đá trên băng hay xe trượt lòng máng không có hệ sinh thái thương mại mạnh như các giải đấu chuyên nghiệp của thể thao đại chúng. Trong các môn như bóng rổ hay khúc côn cầu, VĐV được trả lương cao nhờ nguồn thu từ truyền hình, quảng cáo và bán vé. Ví dụ, các giải như NBA (bóng rổ) hay NHL (khúc côn cầu) có thị trường rõ ràng để chuyển hóa thành tích thể thao thành doanh thu.

Ngược lại, phần lớn VĐV Olympic phải đầu tư nhiều năm tập luyện với chi phí lớn nhưng thu nhập hạn chế. Ở Mỹ, một HC vàng Olympic chỉ được thưởng khoảng 37.500 USD từ Ủy ban Olympic & Paralympic Mỹ. Trong khi đó, tổng chi phí huấn luyện suốt sự nghiệp có thể lên tới hàng trăm nghìn USD.

Li cho biết bà hiểu rõ vấn đề này từ trải nghiệm cá nhân. Con gái bà đang theo đuổi trượt băng nghệ thuật ở Minnesota. Ban đầu, chi phí chỉ vài trăm USD mỗi năm, nhưng khi trình độ tăng lên, con số có thể vượt 5.000 USD mỗi năm, chưa kể chi phí thi đấu và huấn luyện dài hạn. Nếu theo đuổi đến tuổi 18, tổng chi phí có thể lên tới 150.000 USD.

"Khả năng thu hồi khoản đầu tư đó gần như bằng không", bà viết. "Chúng tôi làm vậy vì con tôi yêu môn thể thao này".

Eileen Gu sau phần thi chung kết halfpipe tại Olympic 2026. Ảnh: Reuters

Li cho rằng lựa chọn của Gu mang tính kinh tế hợp lý. Nếu thi đấu cho Mỹ, tổng tiền thưởng Olympic của Gu tại Milano-Cortina 2026 chỉ khoảng hơn 80.000 USD. Trong khi đó, Wall Street Journal cho biết nữ VĐV 22 tuổi nhận được khoảng 6 triệu USD thu nhập từ các chương trình hỗ trợ và hợp tác thể thao tại Trung Quốc trong năm 2025.

Khoản tiền này nên được hiểu như một hợp đồng độc quyền, tức là khoản chi để đảm bảo một VĐV đẳng cấp thế giới thi đấu cho quốc gia đó. "Gu không tạo ra thất bại thị trường của Mỹ. Cô chỉ đơn giản từ chối chấp nhận nó", Tiến sĩ Li viết thêm.

Tranh cãi quanh Gu cũng phản ánh áp lực VĐV này phải đối mặt trong nhiều năm qua. Sinh ra tại San Francisco, Gu có mẹ là người Trung Quốc và bắt đầu trượt tuyết từ khi còn nhỏ. Sau khi quyết định thi đấu cho Trung Quốc, cô trở thành tâm điểm của nhiều tranh luận chính trị và làn sóng chỉ trích trên mạng xã hội.

Trong một cuộc phỏng vấn với nhà báo Trung Quốc Yang Lan, Gu thừa nhận giai đoạn chuẩn bị cho Olympic gần đây là thời gian khó khăn nhất trong sự nghiệp. "Tôi biết phía sau thành công có bao nhiêu khó khăn. Tôi khóc mỗi ngày, nhưng mọi người không biết", cô nói. "Ngay cả mẹ cũng không hiểu được tôi".

Nữ VĐV cho biết những năm gần đây cô liên tục phải đối mặt với chấn thương, các cuộc tấn công trên mạng và áp lực chính trị liên quan đến quyết định thi đấu cho Trung Quốc. Theo Gu, nhiều người không thực sự ghét cô mà phản ứng với ý nghĩa chính trị mà họ gán cho lựa chọn đó.

Dù vậy, Li cho rằng vấn đề lớn hơn nằm ở cấu trúc hệ thống thể thao của Mỹ. Bà dẫn ví dụ một số quốc gia châu Âu cung cấp hỗ trợ tài chính thường xuyên cho vận động viên Olympic, coi họ như những người phục vụ lợi ích quốc gia, tương tự nhà ngoại giao hay quân nhân.

Chẳng hạn, Anh trả cho VĐV ưu tú trong các môn thể thao không thuộc thị trường thương mại từ 15.000 đến 28.000 bảng Anh (20.000 đến 37.000 USD) mỗi năm. Na Uy cung cấp cho khoảng 250 vận động viên ưu tú một khoản trợ cấp hàng năm tương đương cùng với các cơ sở huấn luyện quốc gia

Theo Li, thay vì trừng phạt các VĐV chọn con đường khác, Quốc hội Mỹ nên đặt câu hỏi vì sao đất nước này chưa có cơ chế ổn định để hỗ trợ những người theo đuổi thể thao Olympic.

"Hàng nghìn VĐV đang tập luyện trong các sân băng và sườn núi khắp nước Mỹ bằng tiền túi của gia đình", bà viết. "Nếu muốn bảo vệ họ, chúng ta cần xây dựng một hệ thống tốt hơn, thay vì chỉ trích người đã nhìn ra vấn đề".

Hoàng An (theo MinnPost)