Nghi lễ nhảy lửa của người Dao, Sán Dìu ở Quảng Ninh tạo sức hút văn hóa

Nghi lễ nhảy lửa là tập tục lâu đời, gắn với các lễ hội lớn như lễ hội Bàn Vương của người Dao và lễ hội Đại Phan của người Sán Dìu tại Quảng Ninh.

Các lễ hội này thường tổ chức từ cuối tháng 11 âm lịch đến hết tháng Giêng năm sau - thời điểm người dân vừa kết thúc vụ mùa, bước vào mùa lễ hội đầu năm.

Khoảng sân rộng cho nghi lễ nhảy lửa tại Lễ hội Bản Vương, xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Đoàn Hưng

Để chuẩn bị cho nghi lễ nhảy lửa, ban tổ chức sẽ chọn một khoảng sân rộng, xếp củi ở giữa sân (như lửa trại), đốt cháy tạo thành than củi hồng rồi san ra giữa sân.

Thành viên tham gia nhảy lửa thường từ 4-6 người, chủ yếu là các nghệ nhân, thầy cúng trong cộng đồng.

Trước khi nhảy lửa, những người tham gia sẽ thực hiện lễ cúng “nhập đồng”. Sau lễ cúng, những người tham gia sẽ dùng chân trần, nhảy trên than củi hồng, thậm chí dùng tay hất than lên cao tạo nên những vệt lửa sáng trong đêm.

Nghệ nhân dân gian Triệu Thanh Xuân (thôn Làng Cổng, xã Ba Chẽ) cho biết: "Nghi lễ không thể tùy tiện bắt chước, chỉ những người đã được rèn luyện mới thực hiện được.

Nhảy trên than hồng, những người tham gia sẽ có giây phút “xuất thần” đi trên than hồng, nhảy, hất tung than lửa lên cao. Nghi lễ mang ý nghĩa xua đuổi bệnh tật, điều không may".

Nhảy lửa là phần nghi thức được người dân và du khách mong chờ nhất trong Lễ hội Bàn Vương tại xã Ba Chẽ. Đây cũng là dịp để người dân tạ ơn thần linh, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, cuộc sống an lành, gắm gắm niềm tin vào ngọn lửa thiêng sẽ mang lại may mắn đầu năm.

Cùng với người Dao, người Sán Dìu tại Quảng Ninh cũng duy trì tục nhảy lửa (hay còn gọi là lội than) trong Lễ hội Đại Phan, như tại một số cộng đồng đồng bào dân tộc Sán Dìu ở đặc khu Vân Đồn, xã Hải Hòa, xã Thống Nhất…

Bàn chân trần của nghệ nhân sau khi thực hiện nghi lễ nhảy lửa. Ảnh: Đoàn Hưng

Bà Nguyễn Thị Thúy Anh - Tiến sĩ văn hóa (TP Hải Phòng) - cho biết: "Trong thế giới quan của đồng bào Dao, Sán Dìu, các vị thần luôn hiện hữu, che chở con người. Người tham gia nhảy lửa tin rằng, mình được thần linh bảo hộ nên dù đi trên than hồng vẫn không bị bỏng, tạo nên sắc màu huyền bí của nghi lễ.

Nghi lễ thường diễn ra vào ban đêm, mang đậm yếu tố tâm linh nhưng cũng giàu tính hội. Đây là dịp để đồng bào tạ ơn thần linh, cầu mùa màng tốt tươi, cuộc sống no ấm, dân làng mạnh khỏe; qua đó giáo dục truyền thống, củng cố tinh thần gắn kết cộng đồng".

Với những giá trị văn hóa - tín ngưỡng đặc sắc, nghi lễ nhảy lửa đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, góp phần bảo tồn bản sắc dân tộc, đồng thời tạo sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa đặc trưng tại Quảng Ninh.