Leo dao, nghi lễ huyền bí trong lễ hội Đại Phan ở Quảng Ninh

Trong khuôn khổ Lễ hội Đại Phan năm 2026 của đồng bào dân tộc Sán Dìu, diễn ra từ ngày 30.1 đến 1.2.2026 tại Nhà Văn hóa dân tộc Sán Dìu, đặc khu Vân Đồn (Quảng Ninh), nghi lễ leo dao tiếp tục là điểm nhấn đặc sắc, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.

Lễ hội Đại Phan mang ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tâm linh của người Sán Dìu, là đại lễ cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Các nghệ nhân thực hiện bài cúng trước khi leo dao. Ảnh: Phạm Tùng

Trong các nghi lễ của lễ hội, leo dao là nghi thức linh thiêng, huyền bí và có tính thử thách cao.

Trước khi thực hiện, các nghệ nhân thực hiện bài cúng, xin phép thần linh và làm lệnh, cầu mong sự che chở để nghi thức diễn ra an toàn, suôn sẻ.

Theo phong tục, hai cây thang dao dùng trong nghi lễ tượng trưng cho hình bông lúa. Mỗi cây có 12 lưỡi dao được buộc chắc chắn vào thân theo dạng bậc thang.

Mỗi lưỡi dao tượng trưng cho 12 tầng trời, 12 khổ nạn mà con người phải vượt qua trong cuộc sống.

Người Sán Dìu quan niệm thang tượng trưng cho bông lúa, còn dao tượng trưng cho hạt lúa – biểu trưng cho sản xuất nông nghiệp và sự sinh sôi, no đủ.

Các nghệ nhân thực hiện nghi lễ leo dao bằng chân trần, từng bước vững vàng vượt qua các bậc thang để “lên trời” tấu trình Ngọc Hoàng những nguyện vọng của dân làng về sức khỏe, bình an, mùa màng tốt tươi.

Các nghệ nhân thực hiện nghi lễ leo dao tại Lễ Đại Phan, đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Ảnh: Phạm Tùng

Khi lên tới nấc cao nhất, nghệ nhân vẩy thóc, gạo xuống phía dưới để người dân đón lấy, tượng trưng cho sự ban phúc của trời đất, cầu mong mưa thuận gió hòa, cuộc sống đủ đầy.

Theo Tiến sĩ Văn hóa Nguyễn Thị Thúy Anh (Thành phố Hải Phòng), nghi lễ leo dao không chỉ thể hiện đức tin, lòng can đảm và sức mạnh tinh thần của con người trước thiên nhiên, mà còn phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa con người với thần linh và nền sản xuất nông nghiệp lúa nước.

Cùng với các nghi lễ khác như dựng cây Thí Phan, múa Hành quang, lội than, nghi lễ leo dao góp phần tạo nên không gian lễ hội trang nghiêm, giàu bản sắc văn hóa truyền thống.

Việc tổ chức Lễ hội Đại Phan không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Sán Dìu, mà còn góp phần bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, quảng bá hình ảnh văn hóa các dân tộc ở đặc khu Vân Đồn nói riêng, tỉnh Quảng Ninh nói chung đến với du khách trong và ngoài tỉnh.