Công bố, phát hành bộ sách Cổ kim truyền lục

Ngày 18-2, lễ kỷ niệm 923 năm Ngày sinh danh nhân Tô Hiến Thành và công bố, phát hành bộ sách Cổ kim truyền lục diễn ra tại di tích quốc gia đền Văn Hiến thuộc xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng (Hà Nội).

Khoảng 130 bản khắc gỗ bộ sách "Cổ kim truyền lục" đang được lưu giữ - Ảnh: TTXVN

Cổ kim truyền lục là tập thơ văn với khoảng 500 bài, được sáng tác vào năm Đinh Mùi (1907) do các nhà nho ở xã Hạ Mỗ, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông nay là xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội thực hiện.

Hầu hết các sáng tác đều toát lên tình cảm thiết tha, trong sáng, phản ánh hiện thực cuộc sống và tấm lòng yêu nước, thương nòi của nhân dân. Nhiều bài ca ngợi công ơn các anh hùng dân tộc, các bậc tiên hiền, nhằm nêu gương sáng của người xưa, giáo dục cháu con...

Trong hoàn cảnh nước mất nhà tan, các tác giả đã lên tiếng cổ vũ, khích lệ tinh thần đấu tranh hoặc tìm lời lẽ giảng giải về nhân tình thế thái, về vận mệnh, về cơ hội để làm những việc có ích cho đời; động viên, đem đến cho bà con nhân dân niềm lạc quan, tin tưởng vào tương lai.

Cổ kim truyền lục được viết theo nhiều thể loại khác nhau như: Thi, thoại, huấn, tán, ca, lục, thị, biểu..., nhưng tất cả đều “giản dị lời ghi” mà “ý thơ sâu rộng”.

Nhiều bài viết theo thể đường luật đã đạt đến trình độ cao, nhất là lối “hồi văn cách”, tức là đọc quay lại từ dưới lên vẫn đúng âm vận và thanh thoát, câu đầu thường lặp lại ở câu cuối.

Các bản in giấy trước đây còn được lưu giữ - Ảnh: TTXVN

Chủ tịch UBND xã Hạ Mỗ Bùi Tất Thêm thông tin, mùa đông năm 1907, để tránh sự kiểm soát của chính quyền thực dân Pháp, các nhà nho trong làng đã khôn khéo sử dụng lễ “đồng giáng bút” tại chùa Hải Giác để mượn lời tiên thánh công bố các sáng tác. Các sáng tác sau đó được khắc mộc bản tại đền Văn Hiến vào năm 1908.

Sách in ra được phát cho mọi nhà, biếu tặng các nơi như lời nói đầu bộ sách đã viết: “Thư lai địa địa, tuyên truyền vạn vũ” (Sách đến mọi nơi, tuyên truyền khắp chốn).

Năm 1930, thực dân Pháp cho tay sai về tịch thu mộc bản và nhiều sách lưu hành trong làng. Với thái độ khôn khéo và kiên quyết, nhân dân Hạ Mỗ đã đấu tranh và lấy lại được các bản khắc in cùng một vài bộ sách.

Hiện tại, Thư viện Quốc gia Việt Nam và Viện Nghiên cứu Hán Nôm đang lưu trữ 4 tập chữ Hán của bộ sách “Cổ kim truyền lục”. Ngoài ra, bộ sách cũng đã được đưa vào “Dự án số hóa kho tàng thư tịch cổ văn hiến Hán Nôm”.

Năm 2015, UBND xã Hạ Mỗ đã thành lập “Ban Quản lý dự án biên dịch tư liệu Hán Nôm bộ sách “Cổ kim truyền lục” và các văn bản Hán tự tại các di tích đền Văn Hiến, đình Vạn Xuân, chùa Hải Giác”. Trên cơ sở đó, bản dịch 4 cuốn của bộ sách “Cổ kim truyền lục” đã được dịch thuật, hiệu đính và xuất bản.

Ngoài bản dịch, cuối mỗi tập sách được in kèm bản chụp nguyên văn chữ Hán 4 tập: Nguyên, Hanh, Lợi, Trinh. Đây cũng là dịp để góp phần lưu giữ và quảng bá một di sản văn hóa quý báu của nhân dân Hạ Mỗ.