Chi sai chế độ theo nghị định 178: Sai phải thu hồi, nhưng thu hồi tiền chưa phải kết thúc

Các chuyên gia cho rằng việc tổng rà soát là cần thiết và phải tìm ra ai sai, nguyên nhân gì và hậu quả đến đâu, không phải để mặc định rằng tất cả những người đã nghỉ theo nghị định 178 đều có vấn đề.

Ảnh minh họa cán bộ, công chức phục vụ người dân - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Bộ Nội vụ đã yêu cầu các bộ, cơ quan và UBND tỉnh, thành thực hiện ý kiến của Kiểm toán Nhà nước về giải quyết chính sách, chế độ theo nghị định 178 (sửa đổi, bổ sung tại nghị định 67), theo chỉ đạo của Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà.

Các đơn vị phải rà soát, báo cáo kết quả trước ngày 15-9.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng việc yêu cầu tổng rà soát những người nghỉ việc hưởng chế độ theo nghị định 178 (sửa đổi, bổ sung tại nghị định 67) sau khi có kết luận của Kiểm toán Nhà nước là rất phù hợp.

Theo ông Dĩnh, nghị định 178 đã quy định rõ đối tượng được hưởng, không được hưởng, điều kiện, cách tính chế độ... Trong đó, những người được giải quyết về nghỉ, nhất là người về hưu trước tuổi không bị trừ tỉ lệ lương hưu do nghỉ trước tuổi, còn được khoản tiền khá lớn.

Do vậy, qua tổng rà soát trên cả nước, nếu phát hiện các trường hợp không thực hiện đúng theo quy định của nghị định thì phải xử lý.

Ông nhấn mạnh với các trường hợp không thực hiện đúng, trách nhiệm đầu tiên là của những người thực hiện. Cụ thể là trách nhiệm của cán bộ, công chức tham mưu, đề xuất danh sách người nghỉ.

Sau đó đến người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương khi ký quyết định giải quyết cho người nghỉ không đúng theo quy định tại nghị định 178.

Với những người được hưởng chế độ, ông Dĩnh cho hay trong trường hợp phát hiện có sai sót phải tiến hành thu hồi phần chế độ đã được chi sai và xử lý theo quy định.

Xử lý nghiêm nhưng phải làm rõ bản chất từng loại sai sót

TS Đặng Văn Cường, giảng viên Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi cho rằng cần phân biệt rất rõ sai sót trong quá trình thực hiện không đồng nghĩa với chính sách sai.

Ông dẫn lại báo cáo 1212 của Kiểm toán Nhà nước cho thấy một số địa phương có sai sót trong việc xây dựng tiêu chí, đánh giá đối tượng, thẩm định, phê duyệt và chi trả chế độ.

Điều đáng chú ý sai sót không chỉ nằm ở khâu tính toán mà còn có những trường hợp cần xem xét về đối tượng được hưởng chính sách.

Như vậy việc rà soát là cần thiết và phải tìm ra sai ở đâu, sai như thế nào, ai sai, nguyên nhân gì và hậu quả đến đâu, chứ không phải để mặc định tất cả những người đã nghỉ theo nghị định 178 đều có vấn đề.

Ông chỉ rõ nếu rà soát xác định một khoản tiền đã chi không đúng đối tượng, không đúng chế độ hoặc vượt quá mức được hưởng, trước hết phải xác định chính xác số tiền và thực hiện thu hồi.

Song chi sai phải thu hồi, nhưng thu hồi tiền chưa phải là kết thúc mà còn trách nhiệm về pháp lý.

TS Đặng Văn Cường nhấn mạnh đây là chính sách mới, chưa từng có tiền lệ phải thời gian thực hiện gấp rút, thiếu hướng dẫn chi tiết lên việc thực hiện gấp rút, đôi khi do chủ quan nóng vội dẫn đến sai sót là có thể lý giải được.

Hơn nữa có thể có những hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi hoặc năng lực trình độ không đảm bảo gây ra thất thoát, thiệt hại.

Vì vậy cơ quan chức năng cần làm rõ từng trường hợp xảy ra sai sót để không chỉ khắc phục hậu quả mà còn xem xét trách nhiệm pháp lý.

"Trách nhiệm pháp lý phụ thuộc vào hành vi vi phạm. Tùy từng trường hợp sẽ có kết luận, hướng giải quyết khác nhau chứ không phải cứ sai sót, thất thoát là xử lý hình sự.

Đây là điểm rất quan trọng trong giải quyết hậu quả tận gốc của tổ chức thực hiện chính sách này", ông Cường nêu.

Theo ông, với trường hợp có hành vi thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi hoặc cố ý làm trái dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng cho tài sản nhà nước có thể phải xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Còn nếu chỉ là sai sót do nhận thức, nghiệp vụ hoặc lỗi vô ý ở mức độ chưa đến ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự thì không nên hình sự hóa.

Đã nhận tiền và sử dụng nếu xác định chi sai giải quyết sao?

Đối với người đã nhận tiền và sử dụng tiền sẽ giải quyết thế nào? TS Đặng Văn Cường phân tích, nếu xác định một người thực tế không thuộc diện hưởng nhưng đã nhận tiền, về nguyên tắc khoản tiền chi sai phải được thu hồi.

Việc người đó đã sử dụng số tiền không làm thay đổi bản chất của khoản tiền chi sai. Tuy nhiên, khi tổ chức thu hồi cần xem xét người nhận tiền có lỗi hay không.

Nếu họ nhận tiền ngay tình trên cơ sở quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì cách thức xử lý cần khác với trường hợp họ biết rõ mình không đủ điều kiện nhưng vẫn cố tình lập hồ sơ hoặc cung cấp thông tin không trung thực để nhận tiền.

Trường hợp phải hoàn trả mà người nhận không có khả năng hoàn trả ngay thì cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét phương án thu hồi, hoàn trả theo quy định pháp luật.

Nếu cố tình không thực hiện nghĩa vụ, có thể áp dụng các biện pháp pháp lý cần thiết để bảo vệ tài sản nhà nước.

Điều quan trọng là phải cá thể hóa trách nhiệm, không thể áp dụng một cách máy móc với tất cả những người đã nhận chính sách.